Παναγία Εκατονταπυλιανή Πάρος

Πού βρίσκεται η Παναγία Εκατονταπυλιανή;

Ένας από τους σημαντικότερους ναούς των Κυκλάδων που είναι αφιερωμένος στην Παναγία βρίσκεται στην Παροικιά της Πάρου. Πρόκειται για την ιστορική και φημισμένη εκκλησία της Παναγίας Εκατονταπυλιανής (ή Καταπολιανής) που συναντάται, στην ανατολική πλευρά του οικισμού κοντά στο λιμάνι. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα και πιο καλοδιατηρημένα μνημεία της παλαιοχριστιανικής και βυζαντινής αρχιτεκτονικής σε ολόκληρη την Ελλάδα, αλλά και ένα από τα μεγαλύτερα ιερά προσκυνήματα της ελληνικής περιφέρειας.

 

 

Πότε ιδρύθηκε ο πρωτοχριστιανικός ναός της Παναγίας Εκατονταπυλιανής;

Ιστορικοί και αρχαιολόγοι πιστοποιούν ότι ο ναός της Παναγίας Εκατονταπυλιανής χτίστηκε κατά τα πρώτα χριστιανικά χρόνια (4ος αιώνας) με αυτοκρατορική χορηγία, γεγονός που αποδεικνύεται από την ποιότητα, της κατασκευής, τον διάκοσμο αλλά και το μέγεθος, καθώς αποτελεί το μεγαλύτερο πρωτοχριστιανικό οικοδόμημα του Ελλαδικού χώρου. Βέβαια, μέσα στους αιώνες, η αρχική σταυρική βασιλική (η κάτοψη της σχηματίζει σταυρό) δέχτηκε ανακαινίσεις με βυζαντινά και μεταβυζαντινά στοιχεία αρχιτεκτονικής.

Σύμφωνα με την παράδοση, η ανέγερση του ναού συνδέεται με τη μητέρα του Μεγάλου Κωνσταντίνου Αγία Ελένη. Μιας και καθώς ταξίδευε προς τους Αγίους Τόπους για να βρει τον Τίμιο Σταυρό, το πλοίο της έπεσε σε μεγάλη θαλασσοταραχή και κατέφυγε στην Πάρο. Βρισκόμενη στο νησί, η Αγία Ελένη προσευχήθηκε στον μικρό ναό που προϋπήρχε στο σημείο κάνοντας τάμα ότι αν έβρισκε τον Σταυρό, θα έχτιζε στη θέση του αυτή έναν μεγαλοπρεπή ναό.

Η ίδια δεν πρόλαβε να εκπληρώσει το τάμα της, το έκανε όμως ο γιος της, ο Μέγας Κωνσταντίνος, χτίζοντας μια μεγάλη βασιλική τον 4ο αιώνα μ.Χ. Ενώ, δύο αιώνες αργότερα, ο Αυτοκράτορας Ιουστινιανός ανακαίνισε ριζικά τον ναό, προσθέτοντας τον εντυπωσιακό τρούλο και δίνοντάς του τη μορφή που βλέπουμε σε μεγάλο βαθμό σήμερα.

 

 

Πώς προέκυψε το όνομα Εκατονταπυλιανή;

Η πιο διάσημη εκδοχή για την προέλευση του ονόματος της εκκλησίας σχετίζεται με τον θρύλο ότι ο ναός έχει 99 ορατές πύλες (πόρτες ή παράθυρα). Η 100ή πύλη παραμένει κλειστή και κρυφή, και πρόκειται να αποκαλυφθεί (ή θα ανοίξει) μόνο όταν οι Έλληνες πάρουν πίσω την Κωνσταντινούπολη.

Η δεύτερη εκδοχή ταυτίζεται με την τοπική παράδοση που θέλει τους ντόπιους να το να αναφέρουν το ναό ως "Καταπολιανή"και αυτό γιατί βρισκόταν "κατά την πόλιν", δηλαδή προς το μέρος της αρχαίας πόλης. Με το όνομα αυτό να παραφράζεται μέσα στους αιώνες σε Εκατονταπυλιανή προσδίδοντας επιπλέον μεγαλοπρέπεια στο μνημείο.

 

Ένα θρησκευτικό μνημείο τεράστιας εμβέλειας

Ο επιβλητικός ναός της Παναγίας Εκατονταπυλιανής έχει τεράστια ιστορική, αρχιτεκτονική και θρησκευτική αξία, αποτελώντας το μέγιστο θρησκευτικό σύμβολο των Κυκλάδων μαζί με την εκκλησία Παναγία της Τήνου.

Στο σύμπλεγμα της Εκατονταπυλιανής περιλαμβάνονται επίσης 6 μικρά παρεκκλήσια και συγκρότημα διώροφων κελιών, του 17ου και 18ου αιώνα. Ενώ στους χώρους του ναού φυλάσσονται δύο ενδιαφέρουσες συλλογές με παλαιοχριστιανικά γλυπτά, μεταβυζαντινές εικόνες και κειμήλια.

Κάθε χρόνο τον Δεκαπενταύγουστο τιμάται με κάθε μεγαλοπρέπεια η Κοίμηση της Θεοτόκου με παρουσία πλήθους πιστών από Ελλάδα και εξωτερικό. Για το μεγάλο πανηγύρι καταφθάνουν στο νησί επισκέπτες από κάθε γωνιά της γης, ομογενείς και ξένοι. Η αύρα που διαχέεται στο νησί συνδυάζει θρησκευτικό δέος, και κλίμα γιορτής. Στα δρώμενα ξεχωρίζει η λιτανεία της εικόνας της Παναγίας Εκατονταπυλιανής στα σοκάκια της Παροικιάς, η συνάντηση των καϊκιών στο λιμάνι που ανάβουν δεκάδες πυρσούς, αλλά και ο ήχος των κυκλαδίτικων οργάνων που παντρεύει την πίστη με την ελληνική παράδοση.